Pitutur Jawa: Sura Dira Jayaningrat

ꦥꦶꦠꦸꦠꦸꦂ Jawa

“Sura dira jayaningrat, lebur dening pangastuti”

Wong Jawa biyen nglairaké kawicaksanan urip liwat pitutur luhur. Salah sijiné sing kawentar yaiku “Sura dira jayaningrat, lebur dening pangastuti.” Tembung iki asalé saka Serat Bharatayudha, nanging maknané isih tetep urip lan migunani nganti saiki.

Teges lan Makna

Sura tegesé wani utawa keberanian. Dira tegesé gagah, teges, lan teguh. Jayaningrat iku perlambang kamulyan dunya, panguwasa, lan kebesaran. Nanging kabeh mau lebur dening pangastuti, yaiku rasa welas asih, sabar, lan kebecikan.

Tegesé, sanajan wong nduwé kekuwatan, kejayaan, lan panguwasa donya, kabeh kuwi bakal kalah déning rasa welas asih lan kebecikan ati.

Dalil al-Qur’an

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ

“Mula amarga rahmat saka Allah, kowe (Muhammad) dadi alus marang wong-wong iku. Yen kowe atos lan keras ati, mesthi padha adoh saka kowe.” (QS. Ali Imran: 159)

Ayat iki nerangaké manawa kelembutan luwih kuwat tinimbang kekerasan. Wong bisa manut lan tresna merga rasa welas asih, dudu amarga paksaan utawa kekuwatan.

Hadits Nabi ﷺ

إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ

“Satemene Allah iku Maha Lembut lan tresna marang kelembutan ing saben urusan.” (HR. Bukhari & Muslim)

Rasulullah ﷺ ngandharaké manawa kelembutan iku dadi kunci saben perkara. Kelembutan sing diiringi welas asih bakal ngalahaké kekerasan lan paksaan.

Piwulang Urip

Pitutur iki ngajari kita kabeh manawa panguwasa sejati ora dumunung ing kekuwatan otot utawa pangkat, nanging ana ing kekuwatan ati sing welas asih.

Wong Jawa biyen pituturé: “Wong sing wasis iku ora mung sing pinter mikir, nanging sing bisa nguwasani awake lan ngasihi liyané.”

Ing jaman saiki, piwulang iki migunani kanggo sapa wae: wong tuwa, guru, pemimpin, lan saben uwong sing nduwé tanggung jawab. Amarga sanajan sugih, kuat, lan mulya, yen ora nganggo welas asih, kabeh bakal sirna lan ora ana gunané.

Panutup

“Sura dira jayaningrat, lebur dening pangastuti” dudu mung tembung kuna, nanging dadi pepeling kanggo urip kita saben dinane. Ayo padha nglebur kekuwatan lan kadonyan nganggo welas asih, sabar, lan andhap asor, supaya urip kita dirahmati Gusti Allah lan migunani kanggo sesama.